In het begin was er het aperitief

wijn-clemens-1000-350x350

“Tot ieders verbazing stelt Liù een laat aperitief op de Villa voor om Donna Rufina te herinneren temidden van haar geliefde muziek. Kordaat neemt ze afscheid van de notaris en zijn staf, bedankt Mario en Pierre voor het fantastisch eten, gooit een kus naar Lisa en belt een taxi. Ze wilt naar haar appartementje in Monteporzio gaan, douchen en andere kleren aantrekken. Ze heeft een heleboel te doen en ze wilt geen minuut meer wachten om haar nieuwe leven te beginnen. Misschien is er nog tijd voor een bezoek aan de kapper bij Gino en Annamaria, haar blauwe lokken behoren tot een verleden dat ze liefst zo snel mogelijk wilt wissen. Ze stuurt nog snel een sms naar Lisa om te vragen bij haar thuis langs te komen voordat ze naar de villa gaan. Dan kunnen ze nog wat zoete en zoute hapjes kopen, ondanks alles wilt ze er een gezellige avond van maken. Lisa antwoordt onmiddellijk: “met plezier, binnen een uurtje ben ik er.” uit het boek De wijn van Clemens.

Aperire, aprire, aperitivo… “Open” en de gastronomische bal gaat aan het rollen!

IMG_1404

De antieke Romeinen begonnen met de mulsum, een drankje op basis van wijn en honing, terwijl ze wachtten op de eerste gerechten van hun rijkelijke banketten. Heel wat eeuwen later, in 1786, namen de Italianen van het noorden de traditie terug op met de Vermouth, een witte wijn op smaak gebracht met een infuus van kruiden en specerijen, de voorloper van de Martini. De eerste aperitivo-bars deden in de jaren 1800 hun deuren open in Turijn, Milaan, Firenze, Venetië en al snel werden er popualire aperitiefjes gecreëerd. De bitterzoete Aperol, een sinaasappeldrankje,  in 1919 gelanceerd door Giuseppe Barbieri in Padua,  werd geserveerd on the rocks of als Spritz met Prosecco en mineraalwater, niet te verwarren met de authentieke en alom geliefde Prosecco, de droge witte schuimende wijn van Venetië. Italianen houden van bittere drankjes, je hebt een Campari puur of een Campari soda voor ‘een langer aperitief en een nauwere vriendschap’ of een ‘blond’ Crodino  met een sprankelende kruidige smaak van citrusvruchten. Wie herinnert niet de reclamespot van de gorilla met een alcoholvrij Crodino ‘l’analcolico biondo che fa impazzire il mondo’? Of de Bitter Sanpellegrino, icoon van een moderne, sprankelende levensstijl met ‘San Bittèr, c’est plus facile?

IMG_1069

De duizenden cocktails laten we aan de professionele bartenders, alleen nog even een woordje over de Venetiaanse Bellini, een feestelijke long drink op basis van Prosecco van Conegliano, witte perzikpulp en een vleugje frambozenpuree. De cocktail werd gecreëerd in 1949 ter gelegenheid van een tentoonstelling van de schilder Giovanni Bellini door Giuseppe Cipriani, eigenaar van de elegante en wereldberoemde Harry’s Bar van Venetië, waar ook Ernest Hemingway een vaste klant was en een gedeelte van “Across the River and into the Trees” heeft geschreven.

Slide-2-Harrys-Bar-Venice-Cipriani-Bellini-History-Cocktail-Recipe

Een aperitief is natuurlijk niet alleen een bitter drankje met wat pindanootjes en chips. Een wijn als aperitief kiezen is cool en trendy en je ontdekt meteen een stukje van de Italiaanse wijnbouw. Bovendien is het aperitief in Italië synoniem voor een gezellige babbel, een smakelijk hapjesbuffet en een paar uurtjes no-stress. Van blokjes kaas, salami en spek, toastjes met zalm en garnaaltjes, breadsticks met ham, pretzels en olijven naar mini pizza’s en croissants, mignon schoteltjes pasta en risotto… de keuze van de stuzzichini, Italiaanse versie van het finger food, is formidabel. Ook de plaats voor je aperitief van de avond is geen gemakkelijke keuze: bar, café, winebar, of restaurant?

SALUMERIA_ROSCIOLI_Wine_Bar_Roma_Enoteca

Smakelijke tips:

–  Harry’s Bar, Sestriere San Marco in Venetië, een magische historische plaats om te genieten van de echte, originele Bellini en Harry’s Bar, Via Veneto in Rome, voor een geraffineerd aperitief met een flash-back naar de Romeinse Dolce Vita.

–  Rustig genieten van een goed glas rode wijn, heerlijke handgesneden ham of gerookte vis, kun je in de suggestieve Enoteca Antica, via della Croce in Rome, gesticht in 1720.

–  Voor een feest voor het oog en de zintuigen moet je in de Salumeria Roscioli, in via dei Giubbonati 21 in het centrum van Rome zijn: niet alleen bakker, charcuterie, restaurant  maar ook een verrassende wine tasting club.

–  In de Cocktail bar van Gusto 28,  geniet je  dan weer van een lekker klassiek of origineel aperitief met het uitzicht op het Mausoleum van Augusto, een indrukwekkend historisch decor op nog geen honderd meter van de drukke Romeinse winkelstraat Via del Corso.

 

ook in België!

2017-08-12-11.53.48-247x247

In LA SCOPERTA, Hopland 50 in het hartje van Antwerpen, ontdek je een stukje echt Italië met wijn en gastronomie uit alle regio’s : heerlijke producten om de Italiaanse smaken thuis te beleven, zoals de antipasto misto met salumi, prosciutto, kazen, olijven, grissini en tapenades.

 

 

Advertenties

Niet alleen koffie

wijn-clemens-1000-350x350

Even beheerst drinkt hij zijn kopje espresso dat Elsa voor hem heeft gezet en vraagt naar een taxi. Het gesprek is afgelopen. Augusto weet wat hij moet weten en Notaris Ferrara vertoont tekens van ongeduld. Waarschijnlijk vreest hij te laat te komen op zijn afspraak in Rome. “Notaris Ferrara, ik weet niet hoe u te bedanken. Indien ik u van dienst kan zijn in de toekomst, aarzel niet contact te nemen,” begeleidt Augusto zijn bezoeker naar de uitgang. “Graag gedaan Notaris Landi” en met een glimlach stapt Notaris Ferrara in de taxi. Tien kilometer verder stopt de taxi in het station van Marino. Onverstoord loopt notaris Ferrara naar de bagagekastjes, doet het nummer 14 open en neemt een grote shoppertas. Vijf minuten later komt hij vrolijk fluitend uit het toilet, net op tijd om de trein naar Albano te nemen. Zijn glimlach is langzaam veranderd in een sluwe grijns wanneer hij zijn gsm neemt en een sms intoetst. “Operatie geslaagd. Aperitief in Caffè Carones.” uit het boek De wijn van Clemens.

hqdefault 

Italianen tafelen graag en lang. Ze drinken de hele dag door koffie, espresso wel te verstaan, maar die wordt dan meestal rechtstaand in de bar gedronken. Na een sober ontbijt thuis met een beschuit, koekjes en een koffie van de huiselijke mokka, stappen de Italianen de bar op de hoek binnen voor een koffie en een praatje. Als alternatief voor de kalorierijke cappuccino en cornetto, wordt daar de eerste espresso van de dag besteld.

IMG_1435

De koffie verscheen in Italië in Venetië op het einde van de zestiende eeuw en werd toen bij de apotheker verkocht als een opkikkertje voor rijke mensen. Na de opening van een eerste bottega del caffè in 1683, deed het beroemde Caffè Florian, waarschijnlijk het oudste en nog bestaande koffiehuis van Italië, zijn deuren open in 1720. Twee eeuwen later waren er in het romantische Venetië welgeteld 218 caffetterie en een kopje koffie samen drinken was een teken van vriendschap en gezellig samenzijn. Ook al was het Vatikaan niet zo te vinden voor deze ‘zwarte drank van de duivel’, kreeg de koffie toch de goedkeuring en de zegen van Paus Clemens VIII en de koffie, ‘heet zoals de hel, zwart als inkt en zoet als liefde’, werd een alom geapprecieerde drank voor de intellectuelen en de gegoede burgerij. En sterk geapprecieerd is hij nog altijd. Temidden van een ochtenddelirium van lawaaierige kopjes en lepeltjes, duwtjes in de rug van haastige klanten en een sissende koffiemachine, wordt de espresso gedronken, en wel op tientallen verschillende manieren. Want een koffie drink je in Italië niet zomaar. Je hebt keuze!

IMG_1357

Hier gaan we dan: een gewone caffè is een klein kopje straffe espresso, caffè ristretto is nog straffer, met een caffè doppio heb je een dubbele portie espresso in hetzelfde kleine kopje, een caffè lungo is een slappere espresso die het hele kopje vult en met een caffè americano krijg je een grote kop slappe koffie. Vergis je niet met een caffè corretto, dat is geen koffie met een wolkje melk, maar een espresso met een goede scheut brandewijn, heel populair in het noorden van Italië. Als je graag wat melk in je koffie wilt, moet je nauwkeurig zijn: macchiato caldo met een wolkje warme melk, macchiato freddo met een wolkje koude melk, macchiato caldo con latte scremato met een wolkje warme halfvolle melk, caffè schiumato met een beetje schuim van de gestoomde melk. Je kunt deze lekkere espresso’s degusteren met witte suiker, bruine suiker, zoetsmakers of huisbereide koffieroom, in een fijn porcelijnen, dik keramisch kopje of al vetro, in een glaasje. Voor wie echt geraffineerd wilt doen heb je caffè marocchino met geschuimde melk en cacao, een caffè met ginseng in kleine of grote kop, een caffè d’orzo, gerstkoffie in kleine of grote kop of een caffè decaffeinato, en voor de laatste twee kun je terug aan de slag gaan met de melkvarianten van de espresso. Ook een capuccino bestellen is geen grapje. Je kunt een capuccino chiaro met weinig koffie of een capuccino scuro met veel koffie bestellen, in een kop maar ook in een glas. Je hebt een capuccino deca of met afgeroomde melk, met warme koffie en warme melk of met warme koffie en koude melk of met een snuifje cacao en als je het de barman echt moeilijk wilt maken vraag je een capuccino secco, een droge capuccino, met koffie en melkschuim maar zonder gestoomde melk.

IMG_1441

Bij een volgende pauze in een Italiaanse bar, vraag je dus niet zomaar naar een gewone koffie, je wordt een deel van het ritueel: je nipt zalig van je koffie en je slaat een praatje, want met een lekkere koffie maak je vrienden en ziet je dag er meteen een stuk vrolijker uit. Sinds een aantal jaren kun je ook een onbekende van een kopje koffie laten genieten met de caffè sospeso, de uitgestelde koffie: je drinkt een koffie en betaalt voor twee. Nadien kan iemand die het moeilijk heeft, zoals een dakloze, hoopvol de bar binnenstappen en gratis een kopje warme koffie drinken, zo wordt ook zijn dag er een stukje beter op. En zoals de Napolitaanse schrijver Luciano De Crescenzo schrijft in zijn boek ‘De uitgestelde koffie. Dagelijkse wijsheid in kleine slokjes’: “Het is alsof je de rest van de wereld trakteert op een koffie”. Intussen is de uitgestelde koffie vanuit Napels de wereld ingetrokken en ook in België kun je in heel wat cafés een extra koffie betalen waarvan een arme of een dakloze na jou  kan genieten. Daar waar een kopje koffie samen oorspronkelijk een teken van vriendschap was, is dat kopje nu aan een solidaire globale tournée begonnen.

romasparita_sds475

Smakelijke tips:

La Tazza d’Oro op het plein van het Pantheon is een verplichte halte voor een espresso en een zakje koffie om mee naar huis te nemen, want hier kun je kiezen tussen een koninklijke koffiemelange met de Prins van de Koffie of de Koningin van de Koffie, met de Koningin der Harten, de Koninginnen van Saba, van de Caraïben,van de Blauwe Berg, van Guatemala, of van Java.

Caffè Sant’Eustachio, op het historische Plein Sant’Eustachio achter Piazza Navona, is een antieke koffiebranderij uit 1800, nu de Romeinse koffiebar bij uitstek voor een echte espresso of voor een exclusieve Gran caffè, Caffè d’Elite, een Moretto of een Monachella.

– In het Antico Caffè Greco, het oudste koffiehuis van Rome, in de elegante Via Condotti in Rome, moet je zijn voor een culturele koffie. Hier vertoef je in het gezelschap van artiesten, schrijvers en intellectuelen, Corot, Ingres, Stendhal, Apollinaire, Byron, Goethe, James Joyce, Nietzsche, Mendelssohn, Bizet, Wagner, om er maar enkele te noemen.

 

– ook in België!

Van een echte Italiaanse espresso kun je genieten in het  Lavazza Bistro bij Gusto op het Theaterplein naast de Stadsschouwburg in Antwerpen.

In het Antwerps eetcafé Caravan, in de volkse buurt van het Damplein, heeft de sympathieke uitbaatster de uitgestelde koffie op het menu gezet.

Saltimbanco… Saltimbocca

wijn-clemens-1000-350x350

“De volgende schotels staan al op tafel: saltimbocca met misticanza en een grote schotel met koninginnenhapjes en kroketjes. Aan tafel zit iedereen smakelijk te eten, zijn broer heeft zijn bord goed volgeladen en kijkt voldaan naar zijn tafelgenoten. Wanneer hij Herman ziet binnenkomen heft hij uitdagend zijn glas wijn op. Herman steekt een stuk vlees in zijn mond en kijkt op zijn horloge: het is al na drie, eindeloos is die lunch. Hij dwaalt af met zijn gedachten en ziet zichzelf aan boord van zijn Jeep aan de Franse grens, alles is achter de rug en zijn rekening op het eiland Jersey staat klaar voor de overschrijving van zijn deel van de erfenis. Hij wordt brutaal terug met zijn voeten op de grond gezet door Augusto die luidruchtig zijn keel schraapt. Voor hem op tafel ligt een grote gele envelop. Een toeval of zit zijn broer hierachter?” uit het boek De wijn van Clemens.

IMG_1433

Saltimbanco… Saltimbocca. De eerste is een vrolijke jongleur die lenig op de banken springt of een weinig serieuze politicus, die graag in het middelpunt van de belangstelling staat. De tweede is een smakelijk kalfslapje dat in een handomdraai in je mond springt. Op sommige plaatsen in Rome kun je meteen van beide genieten en die fijne schijnbaar ernstige spot ervaren, zo typisch van de Romeinen.

De klassieke dunne lapjes kalfsoester met rauwe ham en salie, de Saltimbocca alla Romana, zie je in zowat alle trattorie van Rome letterlijk van je bord in je mond springen, maar om de hoek bij Piazza Navona, op Piazza Pasquino zit je wel echt in de juiste atmosfeer. In het Ristorante Pasquino komen alle Romeinse klassiekers op tafel, bucatini all’amatriciana, Romeinse pens en kabeljauw, lamskoteletjes, coratella (hart) met artisjokken en natuurlijk de Saltimbocca alla romana, die goed tot hun recht komen met een frisse witte wijn van de Castelli Romani.

300px-Pasquino_rome

Als je tijdens dit echt Romeins etentje een blik door het raam werpt ,zie je op het pleintje een oud Romeins standbeeld staan, hier en daar beplakt met papiertjes. Dat is Pasquino, de meest populaire van de zes sprekende beelden van Rome, die zijn naam heeft gekregen van een welbespraakte schoolmeester, kapper of kleermaker uit de buurt en die al vijfhonderd jaar de spreekbuis is voor de spotgrage Romeinen die hier anonieme pamfletten aanbrengen en de vrije loop laten aan hun kritiek op de regering en de kerk. De uitspraken van Pasquino werden al gebundeld in een zestiendeeuws jaarboek ‘Carmina apposita Pasquino’ en zelfs in het Nederlands vinden we deze Pasquino terug in het woord ‘paskwil’, synoniem voor een anoniem schotschrift. Pasquino heeft zijn eerste bekendheid verworven in de zeventiende eeuw met een spottende uitspraak over Paus Urbanus VIII, die de bronzen poorten van het Pantheon liet afbreken en smelten om een bronzen baldakijn boven het altaar in de Sint-Pietersbasiliek te maken, met het symbool van hemzelf en de familie Barberini, de bijen, erin verwerkt. Het duurde niet lang of Pasquino liet spottend weten dat ‘Wat de barbaren niet hebben gedaan, dat hebben de Barberini gedaan.’

Ook vijfhonderd jaar later is er geen gebrek aan satirische gedichten en spottende uitspraken van Pasquino en het huidig stadsbestuur van Rome is hiervoor een makkelijk doelwit. Saltimbanco, saltimbocca…

Smakelijke tips:

– Geniet van een echte Romeinse atmosfeer in de buurt van Piazza Navona, in het Ristorante Pasquino, Piazza Pasquino, met Saltimbocca alla romana en een authentieke paskwil.

De typische Romeinse keuken vind je ook, hoe kan het anders, in de trattoria Saltimbocca Vino e Cucina, in Via di Tor Millina, op enkele meters van Piazza Navona en van de mooie kloostergang Chiostro del Bramante

ook in België!

6420

Voor de echte Saltimbocca alla romana moet je in het restaurant I famosi, in De Burburestraat 6/8 in Antwerpen zijn.

Spaghetti

wijn-clemens-1000-350x350

Met een glimlach denkt hij terug aan zijn Vlaamse aspergetour in het Antwerpse restaurantje, misschien moet hij wel zijn pensioen in overweging nemen. Waarom ook niet? Hij heeft zijn leeftijd en hij zou zich voltijds aan de fijnproeverij kunnen wijden. In plaats van erfeniskwesties en wetteksten, gastronomische reizen, kookboeken en restaurants. Augusto, man toch, daar moet je werk van maken: ‘carpe diem’, pluk de dag en geniet ervan. Niet voor niets was die Latijnse dichter Horatius in Rome opgegroeid. Binnen een paar jaar is het misschien te laat. Zijn blik gaat naar een oude man van tegen de tachtig die met een lepel in zijn bord zit te roeren. Donna Rufina zou wel eens het einde van zijn notariscarrière kunnen worden. De smakelijke spaghetti met look en spaanse pepertjes die voor hem op tafel staan kunnen zijn plannen alleen maar bevestigen.” uit het boek De wijn van Clemens.

Wie ooit de film ‘Een Amerikaan in Rome’ met Alberto Sordi heeft gezien, kan niet meer onverschillig blijven bij een bord spaghetti. Een idee voor een Kerstcadeautje? Het boek ‘Spaghetti amore mio’ van Paolo Petroni met heerlijke recepten voor spaghetti, bucatini en linguine, de smakelijke Italiaanse ‘bindtouwtjes’ die de wereld hebben veroverd.

sordi

De spaghetti die intussen al zeker een millennium in Italië worden klaargemaakt in tientallen verschillende versies, hebben ook een stuk van de tafelgewoonten geschreven. Sinds de middeleeuwen werden ze in Napels en in het zuiden door het volk met de handen gegeten, ook omdat het moeilijk was de spaghetti rond de gebruikelijke vorken met drie puntige tanden te draaien. Een zekere Gennaro Spadaccini, kamerheer aan het hof van Ferdinand IV van Bourbon bracht daar in de achttiende eeuw verandering in. Hij loste het probleem op en maakte een vork met vier afgeronde tanden. Meteen kwamen de spaghetti ook op tafel bij de adel, die nu in alle bon ton mee kon genieten van deze smakelijke pasta. Voor de niet-Italianen die het moeilijk hebben om de spaghetti rond een vork te draaien, heb je nu, naast de methode ‘vork en lepel’, ook een elektrische vork met draaiende kop, te bestellen op Internet.

IMG_2389

Met spaghetti kun je eindeloos variëren, met kaas, groenten, vlees, vis, maar in Italië liefst niet met tomatensaus en gehaktballetjes. De grote klassieker is natuurlijk met een aromatische tomatensaus en basilicum, maar je hebt ook spaghetti met een folkloristisch verleden. Spaghetti alla carrettiera, de Spaghetti van de voerman, zijn een voorloper van de typische middernacht-spaghetti, met look, olie en peperoncino. Deze hartige, eenvoudige pasta was het lievelingsrecht van de Siciliaanse voermannen omdat het na uren en zelfs na enkele dagen nog altijd even smakelijk was. Als je in Napels bent, moet je sowieso de Spaghetti alla puttanesca, de Spaghetti van de hoertjes, met tomaat, ansjovisjes kappertjes en olijven, proeven. Over de oorsprong van dit recept doen er veel pittoreske verhalen de ronde, die allemaal hun oorsprong vinden in ‘i quartieri spagnoli’, de volkse Spaanse wijk van Napels. In deze buurt lokten de dames van lichte zeden- een van hen zou Yvette de Française zijn- de mannen op straat naar binnen met het pittige aroma van deze pasta, met ansjovisjes, zwarte olijven, tomaten, kappertjes en het alomtegenwoordige peperoncino, die niet alleen smakelijk maar vooral snel op tafel stond. Schenk bij deze intense spaghetti een zachte, witte wijn zoals de Costa d’Amalfi di Marisa Cuomo voor een gastronomische dagreis van Napels naar Amalfi. Het hele jaar door zweren de rasechte Romeinen dan weer bij een spaghetti cacio e pepe en wie van de kalorierijke traditionele keuken van Rome houdt, mag deze topper zeker niet missen! Maar op Kerstavond wilt de Italiaanse traditie spaghetti met tonijn of spaghetti met venusschelpen op tafel zien verschijnen, geen ontkomen aan.

IMG_3677

Smakelijke tips:

– Bij Felice a Testaccio, via Mastro Giorgio 29 in de populaire Romeinse buurt van Testaccio, wordt voor de Amerikanen van de New York Times de beste cacio e pepe van Rome geserveerd. En wie zoals de acteur Roberto Benigni op de vraag ‘Waarom ben ik in Rome?’ antwoordt ‘Omdat de Paus, het Colosseum en Felice er zijn!’, wordt zeker en vast een habitué van deze typische Romeinse trattoria.

– In de buurt van de Trevi-fontein, in via dell’Archetto 26, kun je aan je trekken komen in de Spaghetteria L’Archetto, met een ruime keuze aan lekkere spaghetti-recepten.

ook in België! 

1937454_509343692531825_7848192263632936756_n

Bij BiancoNero, in de Kronenburgstraat 35 in Antwerpen, een Italiaans culinair restaurant met een uitstekende keuken en dagverse ingrediënten, kun je genieten van de authentieke spaghetti met venusschelpen.

Tramezzino, het boterhammetje van de schrijver

wijn-clemens-1000-350x350

“Paps kwam hier ook dikwijls, ‘s morgens vroeg,” zegt Lisa met een klein stemmetje. “De roomsoezen waren zijn favorieten.” “Zijn Frascati” antwoordt Augusto en laat zijn blik over de gebakjes, de broodjes en de mensen gaan. Lisa knikt stil ja. Mario is nog onder hen. De vrienden kijken naar elkaar, ze weten dat Mario altijd aanwezig zal zijn. Wanneer de soezen, de tiramisù en de tramezzini op tafel worden gebracht, voelen ze bijna de aanwezigheid van de chef van Donna Rufina. Het is een snikhete dag geweest, maar nu begint er een koel briesje te waaien en ook de koorts van hun getormenteerde en opstandige gevoelens is aan het dalen. De stilte is zachter geworden.” uit het boek De wijn van Clemens.

 

tramezzino

Hij is meer dan negentig, maar nog altijd even aantrekkelijk: de tramezzino, het mals driehoekig Italiaans boterhammetje gevuld met lekker en fantasierijk beleg. Deze geslaagde gastronomische uitvinding is het werk van Angela en Onorino Nebiolo, emigranten uit de Verenigde Staten die in januari 1926 in het hartje van Turijn het historisch café van de familie Mulassano overnamen. Het resultaat: een prachtige combinatie van geraffineerde Noord-Italiaanse cultuur en smakelijke Amerikaanse sandwiches. Er zijn meer dan honderd jaar voorbij gegaan sinds de familie Nebiolo uit de Verenigde Staten kwam met een futuristische broodrooster, de eerste in Europa, die warme krokante boterhammetjes met kaas en ham op tafel bracht. Madame Nebiolo liet het hier niet bij, ze zette de broodrooster opzij en begon de malse boterhammetjes op haar manier te koesteren: ze sneed nauwkeurig de korstjes van alle sneetjes brood en creëerde ‘haar’ tramezzino. Het resultaat is een malse zachte beet met een unieke smaakervaring waarvan miljoenen Italianen honderd jaar  later nog elke dag genieten. Maar waarom is dit boterhammetje geen  gewoon broodje, ‘paninetto’ , gebleven en is het een ‘tramezzino’ geworden?

CAFFE' STORICO "MULASSANO"

De malse sandwichjes van Madame Nebiolo werden ook geserveerd met het aperitief, een typisch ritueel van Turijn en een specialiteit van het historisch Café Mulassano. “Zijn er nog een paar van die smakelijke tramezzini voor bij mijn Vermouth?” vroeg op een dag een klant. Het was niemand minder dan de schrijver Gabriele D’Annunzio. De rijkelijk gevulde sneetjes brood herinnerden hem de tramezzi, de tussenschotten van zijn buitenverblijf, en de tramezzini hadden meteen een originele naam met een illustere copyright. In dit klein historisch café van amper 31 vierkante meters in het hartje van Turijn, met stijlvolle spiegels en boiseries, kun je genieten van de eerste Turijnse klassieker, de “Tramezzino met boter en ansjovisjes”, aan te raden met een glas Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore Docg Brut. De origineelste en meest gevraagde bij Mulassano zijn de tramezzini met kreeft, met truffel, met bagna cauda, een typische Turijnse saus van look, ansjovisjes, boter en olijfolie, met tong in groene saus…

Trapizzino

Moeilijk te weerstaan aan deze snelle lunch buitenshuis met honderden variëteiten, en iedere dag komen er nog meer bij.  De standaard afmetingen zijn 5x7cm, maar meestal vind je nu  veel grotere tramezzini en er staan ook al smakelijke varianten klaar, zoals het Romeinse Trapizzino, een dik gevuld driehoekje halverwege tussen een pizza en een traditionele tramezzino. Sinds Stefano Callegari in 2008 zijn eerste trapizzino uit de oven haalde, heeft dit lekker driehoekje zelfs zijn weg gebaand naar het hartje van New York. In Italië heeft het street food een echte revolutie teweeg gebracht. Niet meer alleen traditionele Italiaanse tramezzini, trapizzini, focacce, panini, pizze, piadine maar ook internationale baguettes, bagels en kebab vindt je zowat overal in Rome, Firenze, Turijn, Napels, maar dat is dan weer een ander hoofdstuk
Smakelijke tips:

– In het centrum van Turijn, Piazza del Castello 15, in het Cafè Mulassano, heb je de VIP tramezzino van Gabriele D’Annunzio.

– In het historisch centrum van Rome, Via degli Orsini 26, in Tramezzo, eet je de top van de Venetiaanse ‘tramesin’.

– De originele Romeinse Trapezzino van Stefano Callegari vind je in de populaire buurt van Testaccio, via Giovanni Branca 88, in Il Trapizzino.

 

Kipferl en cornetto, een zoete satire

wijn-clemens-1000-350x350

“Vol verwachting zit Pierre een half uur later na een eerste kopje espresso thuis bij Augusto, samen met John en de notaris in de bar-pasticceria Eden in de schaduw van de Sint-Pieters kathedraal  van Frascati van een typisch Italiaans ontbijt te genieten: een cappuccino met romige schuimmelk, en niet met slagroom zoals ze dat dikwijls in België durven doen, en een croissant met zelfgemaakte abrikozenconfituur.” uit het boek De wijn van Clemens.

 

IMG_1402

Capuccino e cornetto: je hoeft het niet te vertalen, het typisch ontbijt van drie op de vier Italianen is wereldwijd gekend. Wie niet houdt van de oude vertrouwde capuccino, drinkt een minuscuul kopje espresso ristretto, een half slokje straffe cafeïne, toch wel met die cornetto, semplice of volkoren, gevuld met Nutella, dé Italiaanse chocopasta, chocoladedruppels, appel, banketbakkersroom, confituur, honing, rozijntjes en noem maar op. De Italianen eten ’s ochtends niet veel maar de prima colazione moet snelle, leuke energie geven: vijf minuutjes genieten van een  lekkere cornetto, een goede dosis cafeïne en een luchtig praatje om de dag goed te starten.

img_1221.jpg

Als je ze zo in al hun zoeterige pracht in een Italiaans café ziet liggen, zou je niet denken dat deze smakelijke halve maantjes eigenlijk Oostenrijkse kipferls met een heldhaftig verleden zijn. We zijn in 1683 en de Turkse grootvizier Mustafa Pasha kampeert in vijfentwintigduizend tenten met vijftienhonderd concubines en zevenhonderd eunuchen bij de poorten van de stad Wenen. De Ottomanen belegeren Wenen en graven ’s nachts een tunnel onder de muren om de stad binnen te vallen. De Weense bakkers, aan het werk diep in de nacht, horen de geluiden van het graven en slaan alarm. De belegeraars worden verslagen en de Oostenrijkse bakkers besluiten een broodje te bakken om de overwinning te vieren en om de Turken te beledigen: een broodje dat lijkt op een halve maan want dat is de afbeelding die te zien is op de Ottomaanse vlaggen. De kipferl is weldra in alle Weense bakkerijen te vinden en  met Marie-Antoinette, een van de kinderen van Keizer Frans I van Oostenrijk, komt hij naar Frankrijk en wordt er een boterig half maantje, de croissant. In Italië begint de cornetto, het eerste neefje van de croissant, in de achttiende eeuw aan zijn smakelijk curriculum met het meesterschap van de Venetiaanse bakkers. De  cornetto is dus een mooi half maantje en geen dubieuze horen, want die heeft in Italië dan weer een heel andere betekenis. Voor wie echt alles wilt weten over het Italiaans ontbijt, heeft Gianni Moriani de geschiedenis en het fortuin van het ontbijt op zijn Italiaans geschreven in “Cornetto e cappuccino. Storia e fortuna della colazione all’italiana”, uitgeverij Terra Ferma  2010.

 

IMG_1351

Smakelijke tips:

– In het hartje van Venetië, in de sporen van de Venetiaanse patissiers, alle dagen vanaf kwart voor acht in de ochtend, ontbijt met een cornetto met kaneel, maanzaadjes of pistache in de Pasticceria Tonolo, in Sestiere Dorsoduro.

– In Frascati met uitzicht op de Sint-Pieters kathedraal, geniet je van een banket van cornetti en patisserie in het Eden Caffè.

– Bij Panella, via Merulana, in de buurt van de prachtige Romeinse basiliek van Santa Maria Maggiore, heb je een heerlijke keuze aan croissants en gebakjes. Voor wie een historisch ontbijt aandurft: een cornetto met een capuccino van de ‘carbonari’, een antikerkeljke revolutionaire groep uit het begin van de negentiende eeuw die streefde naar de eenwording van de Italiaanse gebieden. p.s. Het antieke recept is een geheim van Panella.

Wanneer de paddestoelen uit de grond schieten

wijn-clemens-1000-350x350

“Pierre geniet van het panorama en van de hartelijke, gastvrije atmosfeer. Zijn verblijf in de Castelli is veel meer dan een gastronomische verkenning aan het worden en straks kan hij eindelijk de risotto met de lokale cantharellen op tafel brengen met de fameuze Clemens. Met al die opzoekingen over de verdachte erfgenamen van de lunch heeft hij er een paar dagen niet meer aan gedacht, maar nu flitst terug de wijn Clemens met zijn onbegrijpelijke code 7/8ADGC1924 door zijn hoofd. Een lunch met mysteries voor het testament van een mysterieuze vrouw, denkt Pierre. Muziek en gastronomie, gastronomie en wijn, wijn en muziek, en Donna Rufina als de dirigent van het orkest. Maar wie zijn de leden van het orkest?” uit het boek De wijn van Clemens

 IMG_0310

In de herfst een tijdje zomaar in de natuur rondlopen is een ware geur- en kleurtherapie en ook heel wat paddestoelen steken dan hun kopjes boven de grond. Als kind leer je dat het de huisjes van de kabouters zijn en die mysterieuze sfeer rond de paddestoelen die in één nacht in donkere bossen groeien blijft ook later nog altijd ergens hangen. In de herfst is er op ieder bospad wel wat te beleven en voor de echte liefhebbers is het telkens weer een meeslepend avontuur om zelf de paddestoelen in de natuur te plukken. In het Regionaal Park van de Romeinse Kastelen, onder de oude eiken, groeien ze in groepjes, verborgen onder de struiken: de wilde , peperige, oranjegele cantharellen. Wijn en paddestoelen van dit terroir van de Castelli Romani proef je, zoals in de roman De wijn van Clemens in de risotto met gouden cantharellen en asperges, vergezeld van de frisse, droge Clemens wijn van Casale Marchese. Wel een vergunning aanvragen, laarzen aantrekken en een rieten mandje meenemen wanneer je op een voorzichtige kijk-ruik-voel en proef pluktocht gaat want helemaal onschuldig zijn zwammen niet altijd.

DSCF1265

Zoals de antieke Chinezen en Grieken hielden ook de oude Romeinen van wat ze dachten een smakelijke weg naar de onsterfelijkheid te zijn. Hoewel… de Romeinse keizer Claudius, dol op paddestoelen, kreeg van zijn liefhebbende echtgenote Agrippina een groot bord lekkere giftige zwammen voorgeschoteld die hem op een haartje na naar de andere wereld hielpen. Nu heb je ook wel lievere Italiaanse vrouwen die smakelijke champignonzoentjes klaarmaken met een onschuldige vulling van smeltende kaas en spek. En in de hosterie, trattorie en ristoranti van de Eeuwige Stad kun je in alle rust genieten van pasta met  heerlijke cantharellen, boleten, eekhoorntjesbrood, morieljes en oesterzwammen met een glas rode, witte of schuimwijn.

IMG_2438

Smakelijke tips:

Wie in Rome honger naar paddestoelen heeft in de buurt van het Pantheon, kan zich in de Trattoria Armando al Pantheon, salita dei Crescenzi, tegoed doen aan een warme gerstsoep met boleten en truffel of een smakelijk parelhoentje met boleten en donker bier.

Voor lekkere huiselijke gerechten die met veel liefde worden klaargemaakt ga je naar Nello l’Abruzzese, in de Romeinse buurt Prati. Iedere ochtend toert Nello op zijn vespa  van de ene markt naar de andere  om er de beste primeurs te kiezen voor  de gerechten van de dag. Een absolute aanrader de grote ‘tortellone’ gevuld met porcini en het excellente Chianina-vlees.

Voor wie een echte passie heeft voor de Italiaanse wijnen, opent de historische Wijnkelder Costantini op Piazza Cavour haar prachtige deuren en begeleidt je naar het aangrenzend restaurant Simposio om de wijnen te degusteren met boleten in een mandje van gefrituurde tagliatelle of met een filet pur met porcini.

IMG_1362

Gewoon een stukje brood

wijn-clemens-1000-350x350

“Pierre kijkt bezorgd naar zijn vriend terwijl hij door de keuken loopt. Het gaat hem allemaal zo snel, verloren erfgenamen opsporen, vandaag in Antwerpen koken, overmorgen in Italië, en de seizoengerechten zullen sowieso van een ander terroir komen. Hij heeft niet eens de tijd gehad om John te vragen of hij iets te weten is gekomen over die spoorloze erfgenaam van de notaris. En wie weet hoe ze in Italië een Belgische kok zullen onthalen. Pierre heeft het gevoel dat hij van de ene naar de andere kant wordt getrokken, hij kan niet wachten om eindelijk eens rustig te gaan zitten en alle elementen op een rijtje te zetten. Zijn blik valt op de schotel met crostini, op een paar ontbreekt nog een toefje peterselie. Net zoals de erfgenamen denkt hij, er zijn er een paar aan wie iets ontbreekt. Maar wat?” uit het boek De wijn van Clemens.

IMG_2436

Wat je al niet met een stukje brood kunt doen. Vers, oudbakken, geroosterd, het doet er niet toe: met crostini en bruschette maken de Italianen heerlijke tussendoortjes en voorgerechtjes. Wat ze allemaal gemeen hebben is het beleg, lekker, eindeloos gevarieerd en voor elk wat wils. De crostini zijn kleiner en krokanter dan de bruschette, ze hebben iets van de croutons. In de middeleeuwen toen er nog geen bestek op tafel kwam, legden de mensen gewoon het eten op stukjes oud of geroosterd brood, de crostini.

IMG_2757

De bruschette haken hier op in. Ooit heeft iemand een oudbakken stukje brood in olijfolie gedopt, waarschijnlijk in Toscane. Een tijdje later heeft iemand wat zout en peper toegevoegd, is het sneetje brood gaan roosteren en heeft er een teentje knoflook over gewreven. In de zestiende eeuw kwam er een nieuwe groente bij, ontdekt op het Amerikaanse continent: de tomaat, met zijn pittige, sappige smaak. Vijf eeuwen later wordt er in Italië nog altijd bruschetta gegeten, maar nu dan wel met oregano, basilicum, peterselie, kaas, tonijn, ham, aubergines en paprika’s, mozzarella, olijven, ansjovisjes, kappertjes en noem maar op, ieder bereidt de hapjes op zijn manier. Belangrijk is dat het dik sneetje brood bij het bruscare alleen aan de buitenkant wordt geroosterd en zacht blijft aan de binnenkant. Vandaag is de bruschetta een voorgerechtje bij een pizza of een snack maar vroeger waren deze sneetjes brood dikwijls het hele avondmaal van de boeren en herders van de arme streek van Zuid-Toscane. Zo’n eenvoudig receptje verbergt een onverwachte oorsprong, een verhaal van authentieke smaken: het grote ongezouten Toscaanse brood met zijn harde korst en zachte witte kruimel, het zout van de zoutmijnen van Orbetello en de olijfolie extra vergine, de koning van de bruschetta, met zijn fruitig aroma van Toscane, Sicilië, Puglia of Calabrië. Iedere regio maakt de bruschetta op zijn manier in een regenboog van kleuren en smaken. In Toscane, het land van Dante, wordt de fettunta, letterlijk een vettig sneetje, geproefd met vlees of charcuterie. In Puglia blijft de bruschetta trouw aan de lekkere tomaten die daar in de velden rond Brindisi worden geplukt. Als men echt van de pittige knoflook houdt, moet men in Piëmont de Soma d’aj proeven, een ezelsrug van knoflook, met goed wat look op beide kanten van het geroosterd sneetje brood en een ruime scheut walnotenolie. In de streek van Venetië wordt de bruschetta dan weer gegarneerd met ricotta, roze peper, noten, stukjes spek en rozemarijn.

IMG_1350

Een bruschetta of crostino met vers geperste olijfolie extra vergine en een Vino Novello uit een van de vele regio’s van Italië is een onweerstaanbare uitnodiging van Bacchus op deze kille herfstdagen. Aan een robijnrode fruitige Teroldego IGT van de Dolomieten die luistert naar de naam Terrazze della Luna of een zachte Toscaanse Novello IGT met Sangiovese druiven San Giocondo kun je moeilijk weerstaan, toch?

 

Smakelijke tips:

– In Il Secchio e l’Olivar, via del Porto fluviale, in de bruisende Romeinse buurt Ostiense,  kun je genieten van niet minder dan veertig variëteiten bruschetta, met vers gebakken brood van de antieke Forno Renella van Trastevere, en een heerlijk al dan niet typisch Romeins beleg.

– In een oud poststation waar de reizigers in de jaren 1700 hun maal nuchtigden, de bruschetta, heeft de chef-kok Johnny de traditie op een fantastische manier terug opgenomen met een rijke tafel van Toscaans brood en wijn. ‘Iedere bruschetta heeft haar glas wijn’ voor Johnny Bruschetta in Via De’ Macci in Firenze.

Zin in een Risotto?

wijn-clemens-1000-350x350

“Augusto zit uitgeput op zijn bed de krantenartikels van Le Soir te bekijken. Verder dan ze bekijken brengt hij het niet: ze zijn in het Frans geschreven en de enige woorden die hij begrijpt zijn de datum en de naam van Puccini en van een zekere Rose Ader, wie dat dan ook mag zijn. Hij moet absoluut de hulp van Pierre vragen, alleen redt hij het niet. En dat was het dan voor vandaag, een mens leeft niet alleen om te werken en zijn Risotto staat misschien al op hem te wachten. Hij werpt een snelle blik in de spiegel, grijpt zijn aktentas en trekt de deur van de hotelkamer achter zich dicht. ” uit het boek De wijn van Clemens.

IMG_1356

Een Vlaamse meester-glazenier loopt rond in de Dom van Milaan en kijkt fier naar de gothische glas-in-loodramen, het late zomerlicht dringt door in de kleuren, in de figuren, een wereld op zich. Zijn assistent had het goed gezien, de gele kleur gemengd met wat kostbare saffraan geeft een prachtige gouden glans. Hij kan zijn ogen bijna niet geloven wanneer hij een paar dagen later op het huwelijksbanket van zijn dochter eenzelfde gouden schijn op de borden ziet. Met een grenzeloze liefde voor de saffraan of misschien gewoon voor de lol had zijn assistent samen met de kok de anonieme risotto met boter een extra ingrediënt gegeven en het resultaat was geslaagd: de heerlijke smaak en de gouden kleur van saffraan, symbool van rijkdom en voorspoed waren een lust voor het oog en de maag. Een pittoreske oorsprong, misschien een legende, maar sinds de zestiende eeuw is de  Risotto met saffraan ongetwijfeld een van de gastronomische symbolen van de stad Milaan geworden. En gezien er in die tijd toch wel enkele Vlaamse glazeniers, zoals Georges van Antwerpen en Dirck Crabeth, aan de glas-in-loodramen van de Dom van Milaan hebben gewerkt, heeft de heerlijk geurende Milanese Risotto misschien wel een paar draadjes saffraan van Vlaamse oorsprong.

verdifoto6

De rijkdom en de macht die de gouden kleur op tafel bracht was indertijd voor de bourgeosie een teken dat ze erbij hoorde. Het aanvankelijk eenvoudig recept werd door de eeuwen heen meer en meer geraffineerd en tal van chef-koks hebben er hun persoonlijke touch aan gegeven. Giovan Felice Luraschi legde twee eeuwen geleden in zijn kookboek ‘De nieuwe Milanese kok’ de basis van de hedendaagse Risotto alla Milanese, met boter, ossenmerg, nootmuskaat, bouilllon en saffraan, bestrooid met een regen van geraspte kaas. Ook Giuseppe Verdi, befaamde componist en overtuigde gourmet had een zwak voor de risotto. De Franse chef Henry-Paul Pellaprat, stichter van de wereldberoemde Franse kookschool Cordon Bleu, heeft ter zijner ere een Risotto Giuseppe Verdi gecreëerd met Carnarolirijst, paddestoelen, asperges, stukjes parmaham en parmezaankaas. De Milanese chef Claudio Sadler heeft dan weer een luxueus lunchpakketje bedacht waarbij de risotto in vellen filodeeg wordt gewikkeld, in blokjes wordt gesneden en enkele seconden in heet vet wordt gefrituurd. En om het spreekwoord ‘Rijst wordt geboren in water en sterft in wijn’ eer aan te doen, drink je bij de Risotto een Soave DOC of een Franciacorta Brut DOCG.

 

Smakelijke tips:

Ristorante Il Buco, een van de antiekste restaurants van Rome, gelegen in Via di S. Ignazio, tussen het Pantheon en Piazza Venezia, is gekend voor Toscaanse specialiteiten en een heerlijke Risotto met verse zeevruchten.

– In het Ristorante Sadler in Via Ascanio Sforza, Milaan, twee Michelinsterren, kun je een van de vele creaties van de Chef Claudio Sadler degusteren, zoals de Risotto met ‘kaaswater’ Grana Padano Dop 27 maanden Reserve met truffel.

Trattoria Casa Fontana, Piazza Carbonari, Milaan, is de perfecte plaats voor de liefhebbers van Risotto met niet minder dan drie-en-twintig heerlijke specialiteiten.

Kip, ik heb je

wijn-clemens-1000-350x350

“Gianni trekt zijn ogen wijd open wanneer hij de inhoud van het kistje ziet: documenten, stapeltjes bij elkaar gebonden brieven, een paar fotoalbums, muziekpartituren, een Franse bijbel en losse papiertjes met handgeschreven recepten. Dat Donna Rufina van fijne diners hield wist hij, maar dat ze zelf recepten had zitten schrijven en misschien wel aan de kookpotten had gestaan was een hele ontdekking. Je zou haar eerder inbeelden als een Caterina de’ Medici die ongewenste gasten met een giftig etentje verrast. …     Geduldig begint Gianni de losse papiertjes bij elkaar te zoeken en steekt ze in een grote envelop. De kookfantasie van Donna Rufina gaat van een kip met olijven en een frisse Frascati Superiore naar sushi met blauwvintonijn en saké. Naast haar passionele interesse voor Puccini en Wagner was die excentrieke oude dame blijkbaar ook een gastronomische globetrotter.” uit het boek De wijn van Clemens.

mercurio

De Italiaanse kippen en hanen komen van ver. Je vindt ze al op antieke Romeinse muntstukken waar Mercurius, god van de kooplui en de reizigers, wordt afgebeeld in het gezelschap van een haan, symbool voor een nieuwe dag. Ja, de Romeinen geloofden sterk in hanen: als ze ’s avonds kraaiden voorspelden ze buitengewone feiten en als ze hele nachten door kraaiden was de overwinning op de vijand gegarandeerd. Maar ook de kippen lieten zich gelden. In de oude Romeinse godsdienst gaven de priesters aan de kip zelfs de waardigheid van een orakel. Tijdens de veldslagen was haar houding van kapitaal belang: als ze bij het eten uit gulzigheid een paar kruimels uit haar bek liet vallen, was de strijd gunstig, zoniet was de nederlaag onvermijdelijk. De sluwe priesters lieten de kippen dus bijna uithongeren, gaven ze dan op het gepaste ogenblik een overdadig maal en klaar was kees. De kippen schrokten gulzig en lieten kruimels vallen: de krijgers waren enthousiast met het vooruitzicht op de overwinning en uit erkentelijkheid schonken ze maar al te graag  een paar kippen aan de machtige en hongerige hogepriesters. Met de tijd verloor de orakelkip haar belang, de mensen begonnen meer en meer een kip aan het spit te appreciëren en de priesters kwamen er bedrogen uit.

IMG_0510

Ten tijde van de antieke Romeinen bevolkten de wilde kippen zelfs een heel eiland en gaven er hun naam aan: Isola Gallinara, het Eiland van de Kippen. Voor wie een bezoek wilt brengen: het eilandje ligt in de Tyrreense zee ter hoogte van Ventimiglia, er bevindt zich een van de grootste broedkolonies van zilvermeeuwen van Ligurië en de duikliefhebbers vinden er op de zeebodem misschien nog scheepswrakken en Romeinse amforen.

De Italiaanse huiskippen vind je dan weer op de menu’s van zowat alle Italiaanse restaurants en ook op die van de presidenten. De traditie werd ingeleid door de eerste president van Italië, De Nicola, met gevulde kipjes op Parijse wijze. Gronchi, president in de jaren vijftig was een echte chicken lover. Hij liet aan Charles de Gaulle jonge kipjes aan het spit met waterkers serveren, gebrade hoentjes aan de president van Peru en een fijne kippenbouillon aan de koning van Thailand. Zijn opvolgers wilden niet onderdoen en de kippen bleven aanwezig op het elegant en geraffineerd presidentieel menu van de Italiaanse republiek. De huidige president Mattarella houdt het sober met een tramezzino met kippensla, maar de beroemde chef Carlo Cracco heeft speciaal voor hem dan wel een gourmet Club sandwich met kip gecreëerd.

 

IMG_1347

Kip kun je in Italië op heel wat manieren eten. Alla cacciatora, op jagerswijze, een klassieker van de Toscaanse keuken. Terwijl de mannen op jacht gingen, bleven de vrouwen thuis en kookten wat ze in huis en in de moestuin vonden: een kip met een paar groenten en wat kruiden, een eenvoudig en lekker recept dat nu op zondag in heel wat families op tafel komt. Wie het pittiger wenst, kan een pollo alla diavola, een duivels kipje, klaarmaken, gebraden op een hevig vuur met vlammen zoals in de hel, ruim bestrooid met pikante pepertjes of badend in een duivels rood sausje van cayennepeper. Typisch Romeins is dan weer de kip met paprika’s en voor voor alle vrijgezellen die niet in staat zijn te koken zijn de gebraden kippen van de traiteur in zowat alle Italiaanse grootsteden dé oplossing voor een warm avondmaal. In de stadjes van de  Castelli Romani, op een half uurtje rijden van Rome, worden de kippen op smaak gebracht met de plaatselijke wijn. Zelfs Donna Rufina, nobildonna van het boek De wijn van Clemens, heeft zich aan het koken gezet met haar Pollo al Frascati met zwarte olijven, met de fruitige witte Frascati DOC waarvan zowel de kip in de pan als de gasten tijdens het diner genieten.

 

Smakelijke tips:

Kip met olijven en Frascatiwijn of een duivelse Pollo alla diavola di Nonno Leopoldo in het elegante restaurant Cacciani in Frascati.

Niet alleen kippen aan het spit, maar ook kwartels, fazanten en parelhoenen bij de Romeinse gastronomische traiteur Papero Giallo, in via Taranto, in de buurt van de basiliek van San Giovanni.

De echte Pollo ai peperoni, Kip met paprika’s, eet je in de Osteria della Lupa, via del Pigneto, gelegen in de populaire Romeinse buurt van Il Pigneto.